تصرف عدوانی

تصرف عدوانی

تصرف یعنی چیزی را تحت استیلا و اقتدار خویش قرار دادن. تصرف انواعی دارد از جمله:

– تصرف از نظر فعلیت: «فعلی» مانند غصب، «قولی» (مثل بیع که قراردادی است و ابراءکه غیر عقدی است).

– تصرف از نظر عامل تصرف: «مستقیم» مثل تصرف مالک در ملک خود و «غیرمستقیم» مثل تصرف عدوانی.

قاعده حقوقی شناخت «تصرف»

یکی از پایه های حقوقی، «عرف» است.

تصرف نیز از جمله موضوعاتی است که در آن قواعد عرفی حاکم است.

یعنی همینکه فردی بر مال غیر منقولی (ملک) تسلط داشت یعنی این مال از آن او است،

و اگر کسی اعتقادی غیر از این را مطرح کند وظیفه او خواهد بود که ثابت نماید عامل استیلا بر مال مورد نظر غیر حق است،

و مثلاً به صورت عدوانی بر مال تسط پیدا کرده است.

نظر قانون در مورد «تصرف»

قانون با پیروی از عرف  مقرر می دارد که:

مدعی باید برای بدست آوردن و تصرف شئ که نزد دیگری می‌باشد صرفاً می‌تواند اقامه دعوی کند،

و از ادله اثبات دعوی در صورت وجود استفاده کند تا مرجع قضایی حکم به نفع او دهد،

و او را به  عنوان مالک حقیقی آن شئ یا حق بشناسد.

ماده ۳۵ قانون مدنی تصرف به عنوان مالکیت دلیل مالکیت است مگر اینکه خلاف آن ثابت شود.

و در ماده ۳۱ قانون مدنی هیچ مالی را از تصرف صاحب آن نمی‌توان بیرون کرد مگر به حکم قانون.

برابر ماده ۶۹۰ قانون مدنی مدت زمان تصرف باید به اندازه‌ای باشد که عامل تصرف عرفاً متصرف شناخته شود،

و این مدت بنا بر نظر قاضی و عرف می‌تواند متفاوت باشد.

دعوای تصرف عدوانی از منظر قانون

ماده ۱۵۸ قانون آیین دادرسی مدنی،  مقرر می دارد:

«دعوای تصرف عدوانی عبارت است از ادعای متصرف سابق مبنی بر اینکه دیگری بدون رضایت او مال غیرمنقول را از تصرف وی خارج کرده و اعاده تصرف خود را نسبت به آن مال درخواست می‌نماید.».

این تعریف فقط شامل اموال غیرمنقول است؛

پس اگر کسی به صورت عدوانی اتومبیل یا تلفن همراه یا مال منقول دیگری را از تصرف او خارج سازد،

تعریف فوق این موارد را شامل نخواهد شد.

اگر مال با رضایت متصرف سابق از تصرف او خارج شده باشد،

و به تصرف دیگری درآید سپس متصرف سابق از رضایت خویش پشیمان شده و عدول نماید،

عنوان تصرف عدوانی بر فعل متصرف لاحق صادق نخواهد بود.

اگر فردی مدعی غیر قانونی بودن رابطه تصرف باشد،

باید با توسل به قانون و اقامه دعوا این رابطه را بر هم زند.

در حقیقت قانونگذار به متصرف قبلی که مال عدواناً از تصرف او خارج شده اجازه داده است بدون نیاز به دلایل مالکیت، طرح دعوا کند،

حتی اگر کسی که عدواناً متصرف شده دلایلی بر مالکیت خود داشته باشد.

بنابراین قانونگذار خارج کردن هر مال از تصرف متصرفین را ممنوع کرده است. یعنی از تصرف و متصرف حمایت می کند .

تصرف عدوانی

  عناصر سه گانه جرم تصرف عدوانی

عنصر قانونی این جرم را می توان در مواد ۶۹۰ تا ۶۹۳ قانون مجازات اسلامی مورد استناد قرار داد.

عنصر مادی جرم تصرف عدوانی همان تسلط و استیلای عرفی و مادی مرتکب بر مال غیر منقول متعلق به دیگری به قصد استفاده از آن به نفع خود است،

و عنصر معنوی جرم تصرف عدوانی که می تواند یک وجه تمایز مهم جنبه کیفری و یا حقوقی این جرم باشد،

قصد اضرار به غیر و سوء نیت خاص متصرف است.

شرایط رسیدگی به دعوای تصرف عدوانی

سابقه تصرف خواهان:

دربعد حقوقی باید توجه داشت که مدت زمان تصرف سابق خواهان باید به اندازه ای باشد که او عرفاً متصرف شناخته شود،

و این مدت بنا بر نظر قاضی و عرف می تواند متفاوت باشد .

عدم سبق تصرف خوانده:

قاضی زمانی می تواند حکم به رفع تصرف عدوانی را صادر کند که کسی بعد از تصرف خواهان، اموال غیر منقول او را متصرف شده باشد .

زیرا یکی از شرایط رسیدگی به تصرف عدوانی این است که شخصی بدون اجازه و رضایت کس دیگر،

اموال غیر منقول او را متصرف شده و از آن بهره برداری کند.

عدوانی بودن تصرف خوانده:

به این معنا که مال باید بدون رضایت متصرف سابق(خواهان) از تصرف او خارج شده باشد و به تصرف خوانده در آمده باشد.

یعنی باید مشخص شود که متصرف با زور به تصرف در آمده است تا قاضی به آن رسیدگی نماید.

غیر منقول بودن اموال مورد تصرف:

ماده ۱۵۸ قانون آیین دادرسی مدنی دعوای تصرف عدوانی را فقط راجع به اموال غیر منقول منحصر کرده است و دعاوی مربوط به اموال منقول سندیتی ندارد.

 تصرف عدوانی حقوقی و کیفری (تفاوت ها)

باید دانست برای تحقق هر جرم، سه عنصر قانونی، مادی و معنوی ضروری است .

در دعاوی کیفری جمع این سه عنصر شرط اساسی برای طرح شکایت خواهد بود.

بنابراین جرم تصرف عدوانی در شرایطی جنبه کیفری می یابد که:

اولاً این سه عنصر وجود داشته باشند (در غیر این صورت موضوع جنبه حقوقی پیدا می کند)

و ثانیاً عنصر معنوی جرم در اینجا اهمیت مضتعف دارد زیرا این عنصر از علم و آگاهی و اراده فرد متصرف دارد تا از آن به نفع خود استفاده کند.

برای ثبت شکایت کیفری در تصرف عدوانی، حتماً خود مالک یا وکیل و نماینده قانونی او می تواند طرح شکایت نماید.

در حالی که  برای اقامه دعوی حقوقی نیازی به اقامه دعوا از سوی مالک نیست،

و کسی که قبلا به صورت قانونی از ملک استفاده می کرده ( مثلا مستاجر ) نیز می تواند اقامه دعوی کند .

مرجع رسیدگی به تصرف عدوانی کیفری، دادسرا  و با تکمیل برگه شکواییه،

و در تصرف عدوانی حقوقی، دادگاه حقوقی حوزه وقوع مال و با ارائه دادخواست حقوقی صورت می گیرد.

تصرف عدوانی ملک مشاع / تفاوت خلع ید از ملک مشاع و رفع تصرف عدوانی

براساس ماده ۱۶۷ قانون‌ آیین دادرسی مدنی، اگر دو یا چند نفر، ملکی را استفاده کنند و بعدها و به مرور زمان، در مورد نحوه استفاده از زمین برای همدیگر مزاحمت و ممانعتی ایجاد کنند،

در این صورت یک دعوای تصرف عدوانی به وقوع پیوسته و باید مورد رسیدگی قرار گیرد.

لکن با فرض مالکیت طرفین تفاوتی بین خلع‌ ید از ملک مشاع یا رفع تصرف عدوانی از ملک مشاع وجود ندارد،

و در این خصوص باید به یک نحو عمل شود و اجرای حکم در هر دو مورد به یک شیوه خواهد بود.

دادگاه صلاحیت دار برای رسیدگی

بر اساس ماده ۱۲ قانون آیین دادرسی دادسرا و دادگاه،

محل وقوع مال غیر منقول که ملک در آن حوزه واقع شده ملاک رسیدگی به دعوا از طرف دادگاه صلاحیت دار است،

و ساکن بودن خوانده در حوزه دادگاه ملاک نیست.

هزینه دادرسی

این دعوی از جمله دعاوی غیر مالی  است و مستلزم پرداخت هزینه دادرسی مطابق با دعاوی غیر مالی می باشد.

 

نمونه رای تصرف عدوانی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

14 + چهارده =

فهرست
Call Now Button